Jaarcongres van IHE Nederland laat zien: Realisatie van de EHDS wordt uitdagend

In 2025 is de EHDS aangenomen, een Europese verordening die patiëntenrechten en interoperabiliteit in de zorg regelt. Vanaf 2029 moet alle software die patiëntinformatie bevat en die door zorgverleners wordt gebruikt bij het stellen van een diagnose of uitvoeren van een behandeling aan de nieuwe eisen voldoen. Softwareleveranciers hebben dus nog slechts twee jaar de tijd om hun software aan te passen, maar de meeste technische details zijn nu nog niet bekend. “Het wordt echt de vraag of we de deadlines gaan halen.”

Aan het woord is Martin van Middelkoop, leveranciersvoorzitter van IHE Nederland.

IHE Nederland organiseerde samen met HL7 haar jaarcongres in november, mede mogelijk gemaakt door onze sponsors ChipSoft en InteropLab. De twee standaardenorganisaties trekken nauw op sinds de EHDS is aangenomen. “We hebben slagkracht nodig om invloed uit te oefenen in Den Haag en in Brussel. Invloed op de zogenaamde implementing acts, waarin de technische details worden beschreven, en op aanvullende Nederlandse wetgeving. Want de implementing acts zijn too little too late; en de aanvullende Nederlandse wetgeving dreigt daarentegen juist veel te ambitieus te worden.” Diverse sprekers gingen gedurende de IHE-congresdag op deze thema’s in.

Verantwoordelijkheid bij leveranciers
De eerste was René Spronk, trainer bij Ringholm. Hij biedt een cursus aan, die continu wordt geactualiseerd, over de betekenis van de EHDS in de praktijk en de manier waarop zowel softwareleveranciers als zorgorganisaties invulling kunnen geven aan de Europese verordening. Hij legt nog eens duidelijk uit: “De EHDS dient vier doelen. In de eerste plaats moet het makkelijker worden voor zorgverleners om patiëntgegevens te delen, ook over grenzen heen, zodat je als behandelaar een completer beeld hebt van een patiënt. Dit is het zogenaamde primaire gebruik van data. Daarnaast moeten onderzoekers makkelijker toegang kunnen krijgen tot datasets, het secundaire gebruik. Een derde doel is het beter borgen van patiëntrechten. En tot slot wil de Europese Commissie graag dat er een open en vrije Europese markt voor softwareleveranciers ontstaat. Het lastige is dat de primaire verantwoordelijkheid voor het realiseren van die doelen bij verschillende partijen ligt: bij lidstaten, bij softwareleveranciers, bij zorgorganisaties. Maar omdat lidstaten en zorgorganisaties afhankelijk zijn van leveranciers bij het voldoen aan hun verplichting, komt verreweg de meeste verantwoordelijkheid uiteindelijk op het bordje van de leveranciers te liggen. Realistisch gezien hebben zij echter veel te weinig tijd om hun software aan te passen.”

Implementing acts zijn onvoldoende
Dat zit zo. De EHDS-wetgeving, bestaande uit maar liefst 105 artikelen, is weliswaar al aangenomen in januari 2025. Maar veel details worden pas in 2027 bekend. Er zijn deadlines voor de zogenaamde implementing acts – de drie belangrijkste worden in maart 2027 gepubliceerd. Die vertellen echter alleen wat je als leverancier moet regelen, niet hoe je dat moet doen. Dat laatste wordt pas in de loop van 2027 bekend in de vorm van zogenaamde implementation guides (IG’s). Leveranciers kunnen tot die tijd weliswaar enkele voorbereidende werkzaamheden treffen, maar zonder IG’s kunnen ze geen interoperabiliteit inbouwen. Want als iedereen andere standaarden gebruikt, kunnen systemen nog niet met elkaar praten. Leveranciers hebben straks dus maar iets meer dan een jaar de tijd om hun systemen aan te passen en te testen.

Dan is er naast de Europese verplichting voor lidstaten ruimte om zaken aan te scherpen in nationale wetgeving. Het ministerie van VWS heeft al gezegd daar gebruik van te willen maken. Op zich goed, want de EHDS laat nog best veel dingen vrij. Maar het betekent wel dat leveranciers door dit alles nóg later uitsluitsel krijgen. Er is een nieuwe Wet op het GezondheidsInformatieStelsel (GIS) in de maak, maar die gaat pas in het voorjaar van 2027 naar de Tweede Kamer en moet daarna nog in de Eerste Kamer worden aangenomen. René Spronk vindt deze timing zorgelijk. “Zorgpartijen moeten nu voldoen aan de Wegiz, maar die wet kan straks de prullenbak in omdat Europese wetgeving altijd leidend is. Ook afsprakenstelsels als MedMij en Twiin zijn na 2029 niet meer relevant, want straks bepaalt de EHDS hoe de patiënt toegang krijgt tot zijn dossier en hoe zorgorganisaties elkaars data kunnen inzien en gebruiken. Het is niet helpend als leveranciers nu energie moeten steken in deze Nederlandse regelingen die straks niet meer relevant zijn.”

Zorgorganisaties meenemen
Anouk Wondergem van ChipSoft steunt dit betoog. Ze is in principe blij met de komst van de EHDS. “Nu praten we in Nederland nog veel teveel over regio’s of sectoren. Bij het woord gegevensuitwisseling denken we vooral aan uitwisseling tussen twee ziekenhuizen naar aanleiding van een verwijzing. De EHDS dwingt ons om het bredere plaatje te gaan zien en om databeschikbaarheid over regio’s en sectoren heen te gaan organiseren.”

Waar Spronk de geringe tijd voor softwareleveranciers aanstipt, benadruk Wondergem graag de hoeveelheid benodigde aanpassingen. “Er moet echt nog ontzettend veel werk plaatsvinden. Niet alleen om te voldoen aan de technische eisen, maar ook om ervoor te zorgen dat onze klanten daadwerkelijk de vruchten hiervan gaan plukken in de praktijk.”

Daarvoor is het belangrijk om samen met klanten op te trekken, en dat valt nu nog niet mee, vertelt Wondergem eerlijk. “Ziekenhuizen begrijpen nog niet goed wat er op ze afkomt. We stoppen er veel energie in om ze te vertellen wat de EHDS inhoudt en wat zij kunnen doen om zich voor te bereiden.” Als ziekenhuizen zich al te weinig bezighouden met deze nieuwe regelgeving, laat het zich raden hoe het in andere sectoren eraan toegaat.

Zorgen om kleine leveranciers
Ook bij softwareleveranciers is er nog veel onwetendheid. De grote spelers, zoals leveranciers van ziekenhuis EPD’s en de marktleiders van ECD’s voor de langdurige zorg, hebben grote software-ontwikkelteams. Zij kunnen capaciteit vrijspelen om zich te oriënteren op wat er gaat komen en kunnen straks – hopelijk – ook snel genoeg hun software aanpassen, al gaat het zelfs voor die grote teams lastig worden. De kleinere spelers hebben die capaciteit helemaal niet.

Daarom komt OIZ, branchevereniging voor softwareleveranciers in de zorg, voor hen op. Samen met NedXis, de vereniging van ICT-leveranciers in de eerstelijnszorg, hebben zij SILIZO opgericht, de Stichting Samenwerkende ICT-leveranciers in de Zorg. Voorzitter is Vincent van den Berg. Hij zegt: “Wij brengen partijen samen. We vertegenwoordigen onze achterban in gesprekken met de overheid, maar ook aan sectortafels, bij zorgorganisaties en bij standaardenorganisaties.”

Op basis van al die gesprekken met verschillende partijen is de oproep van de verenigde ICT-leveranciers aan het ministerie van VWS: ga vanaf nu al uit van Europese wetgeving en schrap alle Nederlandse initiatieven die niet in lijn daarmee zijn. Wees niet te ambitieus met vervroegde tijdlijnen en aanvullende Nederlandse wetgeving; voeg alleen die dingen toe die écht nodig zijn om de Nederlandse zorg goed te laten functioneren. Want de EHDS zelf is al ambitieus genoeg en het gaat al moeilijk genoeg worden voor alle partijen om die deadlines te halen. Probeer dus niet nog meer ambities na te streven.

Dat er aanvullingen op de Europese regelgeving nodig zijn, daarvan is SILIZO zich bewust, zegt Van den Berg. “Zowel op het gebied van content als de API-specificatie zullen we in Nederland enkele aanvullende afspraken moeten maken. Wij verzoeken VWS: behoud daarvoor concepten die goed werken, zoals bijvoorbeeld de Notified Pull. En kom snel met de specificaties, zodat leveranciers genoeg tijd hebben om die in te bouwen.”

Scenariodenken
In het middagprogramma sloegen VWS en IHE de handen ineen door in een gezamenlijke sessie in te gaan op de implementing acts die in maart van 2027 worden gepubliceerd en die leveranciers duidelijkheid moeten geven over de vereiste aanpassingen aan hun software. Eerst gaf Jeanique Ngadimin, senior beleidsmedewerker Data op Orde bij het ministerie van VWS, een toelichting op de verdere uitwerking en implementatie van de EHDS. Daarbij kwam de samenhang aan bod tussen de artikelen 13, 15 en 36: de eisen aan de registratie en kwaliteit van elektronische gezondheidsgegevens, het Europese uitwisselingsformaat voor elektronische patiëntendossiers (EEHRxF) en de gemeenschappelijke specificaties voor de geharmoniseerde componenten van EPD-systemen. De EHDS-verordening vormt hiervoor het kader. Verschillende eisen worden op Europees niveau nader uitgewerkt in uitvoeringshandelingen. Die uitwerking is van belang voor de voorbereiding van de implementatie in Nederland.

VWS vindt het belangrijk om met leveranciers en andere betrokken partijen te bespreken wat de eisen in de praktijk betekenen. Daarbij gaat het onder meer om de benodigde voorbereidingen, de planning en de uitvoerbaarheid van de implementatie. Ook de kennis en expertise van standaardisatieorganisaties, zoals HL7 en IHE, kwamen aan bod. Het benutten van bestaande standaarden en praktijkervaring is een belangrijk aandachtspunt bij de implementatie, met de Europese eisen als uitgangspunt.

Andere volgorde
De SDO’s hebben inderdaad de benodigde kennis en expertise, zegt Wim de Koning van IHE Nederland. Al zijn zij normaalgesproken wel gewend om een andere volgorde te hanteren. “Traditioneel verwijzen implementing acts direct naar standaarden. Die standaarden zijn getest in connectathons en hebben zich dus bewezen. Bij de EHDS gaat het anders. Daar verwijzen de implementing acts naar implementing guides (IG’s). In die IG’s staat hoe het er technisch precies uit komt te zien. Deze IG’s komen pas na maart 2027 beschikbaar. Leveranciers stonden al in de startblokken om vanaf eind maart aan de slag te gaan, maar dat kan dus nog niet. Het betekent dus dat het tijdwindow voor leveranciers om hun software aan te passen nog korter wordt, terwijl twee jaar al heel kort was voor de verstrekkende aanpassingen die ze moeten doen.”

Artikel 36
Wim de Koning gaat dieper in op artikel 36, die betrekking heeft op de interoperabiliteitscomponent. “Die is heel veelomvattend”, zegt De Koning. “Naast databeschikbaarheid moet die component ook de identificatie en authenticatie regelen en de logging verzorgen. De logging moet heel gedetailleerd plaatsvinden. Je moet straks precies kunnen zien welke persoon in welke zorgorganisatie op welk moment toegang heeft gehad tot welke data en waar die data vandaan komt. Artikel 36 heeft ook betrekking op de burgerrechten waarin de systemen moeten voorzien. Patiënten hebben straks bijvoorbeeld een beperkingsrecht, waarmee ze heel specifiek mogen bepalen welke gegevens met welke zorgverleners niet gedeeld mogen worden.” Dit stelt hoge eisen aan de interoperabiliteitscomponent.

Leveranciers hebben mogen meepraten over dit onderwerp. Zij hebben daarmee ook al de conceptversies van artikel 36 mogen inzien. “En daar staan vreemde dingen in”, vertelt De Koning. “Sommige zaken zijn nog volstrekt onduidelijk, sommige zijn gebaseerd op verouderde denkbeelden over hoe je bepaalde zaken technisch regelt en sommige zaken die benoemd zijn bestaan niet eens. Er staat bijvoorbeeld dat je beeldinformatie ook moet kunnen uitwisselen als PDF. PDF kun je gebruiken om een simpele röntgenfoto te delen met de patiënt, maar is natuurlijk volstrekt ongeschikt om CT en MRI te delen.”

Kunnen leveranciers dan nu nog helemaal niets doen en moeten ze maar afwachten of deze onvolkomenheden worden weggewerkt en wat er op ze afkomt? Nee, zegt De Koning, ze kunnen wel degelijk nu al voorbereidingen treffen. “Op basis van bestaande standaarden kun je al aan veel van de eisen voldoen. Zorg er in ieder geval voor dat je standaarden zoals FHIR R4, DICOMweb en OAuth in je software inbouwt; PDQm en Open Telemetry (logging) zijn ook veilige keuzes. Zorg er ook voor dat je voldoet aan de bestaande Europese regelgeving op het gebied van cybersecurity, zoals vastgelegd in de ETSI-standaarden. De EHDS verwijst direct naar de Cyber Resilience Act, dus daar moet je ook aan voldoen.”

Hoe test en bewijs je?
In één van de parallelsessies in de middag besprak René Spronk van Ringholm hoe leveranciers straks EHDS conformance kunnen testen en bewijzen. Hij zegt: “We zijn gewend dat je als leverancier standaarden inbouwt in je software en profielen gebruikt om uitwisseling met andere partijen tot stand te brengen. Als je gebruikmaakt van een IHE-profiel, dan test je dat vooraf in een IHE-connectathon. Werkt alles zoals vooraf bedacht, dan krijg je een kwaliteitsstempel van IHE.”

Dat hele proces gaat bij de EHDS overboord. De bewijslast verandert van certificatie naar een self-assessment proces. De nieuwe regelgeving gaat uit van een conformance framework: er zijn allerlei wettelijke vereisten die al dan niet voor een leverancier van belang zijn. Je hebt generieke eisen, bijvoorbeeld op het gebied van security en logging, en dataspecifieke eisen die afhankelijk zijn van welk type data je systeem uitwisselt. Aan de hand van een beslisboom kunnen leveranciers zelf bepalen in welke categorie zij vallen en aan welke eisen zij derhalve moeten voldoen. Op die manier bepaal je als leverancier zelf je conformance claim.

Die conformance claim moet je in de praktijk bewijzen en daarvoor wordt een Digital Testing Environment ter beschikking gesteld (artikel 40 over de EU DTE). De DTE is een generieke test engine die gebruikmaakt van test packages voor de specifieke conformance claims. Zo’n specifieke test voor een specifieke conformance claim wordt een International Test Bed (ITB) genoemd.

Voor Nederland is het Nationaal Test- en Validatiecentrum (NTV) opgericht, dat een self assessment-proces ter beschikking gaat stellen. Leveranciers kunnen daar met behulp van door de NT beschikbaar gestelde tools straks zelf testen of ze voldoen aan de EHDS-eisen. Zo ja, dan kunnen leveranciers het EHDS-certificaat dat ze ontvangen zelf uploaden in een centrale EU-database, met het testrapport als bijlage. Bij iedere wijziging die leveranciers daarna aan hun software aanbrengen, moeten ze beoordelen of er impact is op de interoperabiliteit. Zo ja, dan moeten ze de software opnieuw testen en het nieuwe testrapport uploaden.

Spronk ziet een belangrijk nadeel aan de EHDS-manier van testen. “Normaal gesproken zijn standaardisatieorganisaties als IHE en HL7 gewend om ketentesten te doen: je test interoperabiliteit met de andere spelers waarmee je data gaat uitwisselen tijdens een connectathon. Straks is zo’n ketentest niet meer verplicht, terwijl de ervaring leert dat juist dan nog veel bevindingen aan het licht komen.” Hij juicht het daarom toe dat het NVT nu onderzoekt of en hoe het ook ketentesten ter beschikking kan stellen. “Een connectathon-achtig iets zou zeker een meerwaarde zijn bovenop de self assessment op basis van een test engine.”

Conclusie
Een dag lang informatie ontvangen en netwerken tijdens het IHE-congres en de HL7 Working Group Meeting leert dat de mensen die achter de schermen kunnen kijken in Europa en bij VWS grote zorgen hebben over de realisatie van de EHDS. Of, zoals Martin van Middelkoop van IHE het samenvat: “In de sector is het enthousiasme over de inhoud en doelstellingen van de EHDS groot, maar het vertrouwen in de realisatie ervan laag. De tijdlijnen zijn te krap, waardoor de politieke neiging bestaat om de eisen dan maar af te zwakken. Naar ons idee moet je de eisen niet afzwakken, maar leveranciers meer tijd geven om interoperabiliteit in hun software in te bouwen. Want de beloften van de EHDS zijn te mooi om straks genoegen te nemen met een afgezwakte variant die in de praktijk nauwelijks verbetering brengt voor patiënten, zorgverleners en onderzoekers. Het doel is immers om het voor die drie stakeholders beter te maken. Laten we daar alsjeblieft aan vasthouden.”

Deelnemers

Agfa Healthcare

Categorie:

Leverancier

Locatie:

Rotterdam

Alphatron Zorgverbinders

Categorie:

Leverancier

Locatie:

Rotterdam

Amphia

Categorie:

User

Locatie:

Breda